Fransa'nın tutumunu gözden geçirmesi gerek

Dünyada genel olarak bir yönetim sorunu olduğunu hepimiz biliyoruz. Terör, açlık, sağlık hizmetinden faydalanamama, eğitim alamama gibi çetrefilli sorunlar dünya nüfusunun büyük kısmını tehdit ediyor. Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan "Küresel İnsani Yardım" raporuna göre 2020 yılında yaklaşık 168 milyon kişi insani yardıma muhtaç halde. Ama bu sefalet küresel gündemimizde yok. Çocuk ölümleri, terör eylemleri yeterince önemsenmiyor. 

Anadolu’daki Orman Dede olgusundan bahsetmeliyiz

Kırmızılar, 13 Eylül 2020

Kutadgu Bilig’te bizim töremizin değişmez prensipleri anlatılır. Bu prensipler könilik (adalet), uzluk (faydalılık), tüzlük (eşitlik) ve kişilik’tir (insanlık). Bunlar genel olarak unutulmuş gitmiştir. Bizim okumuşlarımız Liberté, égalité, fraternité’yi bilirler belki. Töre ve irfan arayacaksanız köylerinde, kasabalarında arayacaksınız Anadolu’nun. 

Al Mohara'nın ulur inler şarkısı - James Clarence Mangan

Al Mohara'nın ulur inler şarkısı - James Clarence Mangan

(Çeviri: Mustafa Kadir Atasoy)

inler yoksul bir hane gibi kalbim
kararmış geceden kanlı şafağa
(Allah, Allah hu!)
kuru kemik üstünde ipekten beden
elbet siyaha döner çürümekten
(Allah, Allah hu!)
ölümle sona varmalıyım ben
şimdilik mesulüm öğüt vermekten
(Allah, Allah hu!)
kirpiksiz gözlerim yana yakıla
günahlarım için ağlayıp dura;
(Allah, Allah hu!)
kimsenin görmediği kan lekeleri
konuşturacaklar bu elleri
gece diz üstünde af dilemeli
Allah, Allah hu!

Josef Blaškovič’in “Çek dilinde Türkçe kelimeler” bildirisine dair

Kutadgu Bilig Dergisi 23 Mart 2013 tarihli 23. sayısındaki makalenin revize edilmiş halidir

 

Josef Blaškovič’in kendisinden önceki çalışmalar üzerine eleştirisi 

2008 yılında değerli Çekoslovak Türkoloğu Josef Blaškovič’in (1910-1990) 12 makale ve bildirisi Dr. Yusuf Gedikli tarafından derlenerek “Çekoslovakya’da Türklük” başlığı altında yayınlanmıştır. Bu kitapta yer alan, “Çek Dilinde Türkçe Kelimeler” [1] adlı bildirisinde Blaškovič, Çekçeye geçmiş Türkçe kelimelerle iki dilde benzeşen bazı kelimeleri kategorilerine göre listelemiştir. 1957 tarihli bu bildiride Dr. Franz Miklosich’in [2] Türkçe’nin Doğu ve Güney-Doğu Avrupa dilleri üzerine yapmış olduğu etkiyi incelediği eserinden övgüyle bahseden Blaškovič yine de bu eserin eksik ve yanlışları bulunduğunu ve Çekçedeki Türk kökenli kelimeleri araştırırken hemen hiçbir fayda sağlayamadığını ifade etmektedir [3].

Dokunduğunu altına çeviren bir şirket olarak Goldman Sachs

Anadolu Gençlik, Nisan 2017

Yatırım bankaları gelecekle ilgili tahminlerde bulunabilir, paranıza para katabilir ve daha az vergi ödemenizi sağlayabilir. Ama Goldman Sachs bunun ötesine geçmiş durumda… İtalya eski başbakanı Mario Monti, Yunanistan eski başbakanı Lucas Papademos, Avrupa Merkez Bankası başkanı Mario Draghi, Avustralya başbakanı Malcolm Turnbull şirketin eski çalışanları… 

Goldman Sachs kökenli Henry Paulson, George W. Bush’un; Robert Rubin ise Bill Clinton’ın hazine bakanlığını yapmıştı. Trump bu geleneği devam ettirerek Steven Mnuchin’i Hazine Bakanı olarak görevlendirdi. James Donovan’ın Hazine Bakan Yardımcısı olmasıyla Trump yönetiminde şimdiye kadar Goldman Sachs kökenli beşinci kişiyi görmüş olacağız. Trump, Goldman Sachs kökenli Gary Cohn'u Ulusal Ekonomi Konseyi Direktörlüğüne seçti, Beyaz Saray’da Stephen Bannon’u baş stratejist, Dina Powell’ı ekonomi başdanışmanı yaptı. Diğer ilginç bir noktaysa başkanlık yarışındaki rakibi Hillary Clinton’u Goldman Sachs’ın kontrolü altında olmakla suçlamasıydı [1]. Şirket Obama’nın 2008, Mitt Romney’in 2012 kampanyalarının da en büyük bağışçısı olmuştu. Lehman Brothers battıktan sonra Alman-Yahudi bankacılık geleneğinin en büyük temsilcisi olarak kalan Goldman Sachs’ın 34.000’in üzerinde çalışanı var ve 2016’da 37 milyar doların üzerinde kar elde ettiler. Buna karşılık şirket son yıllarda daha fazla tartışılır hale geldi. Guardian editörlerinden Richard Adams şirketi kundakçılara yangın sigortası satan kişiler olarak tanımladı. Goldman Sachs’ın Yunanistan’ın kötü ekonomik durumunu yıllar boyunca kasıtlı olarak gizlemesine yardımcı olduğu ortaya çıktı [2]. Ülkenin Euro’ya geçişi sırasında tutturmak zorunda olduğu kriterlerle oynadığı anlaşıldı. Yine 2007 ile 2009 yılları ipotekli menkul kıymetlerin ihracı, pazarlaması ve satışı konularında usulsüzlüklerden dolayı toplamda 5 milyar dolardan fazla para cezası ödemeyi kabul ettiler. 

Hesperus’un Enkazı - Henry Wadsworth Longfellow

Hesperus’un Enkazı - Henry Wadsworth Longfellow
(Çeviri: Mustafa Kadir Atasoy)

Hesperus yelkenli bir gemiydi
zangırdayan okyanusta yol alan
kaptanı güverteye kızını koymuştu
ikisi de bir kadere mecbur olmuştu

Roma’nın düşüşü - Wystan Hugh Auden

Roma’nın düşüşü - Wystan Hugh Auden
(Çeviri: Mustafa Kadir Atasoy)

iskeleyi kötü yumrukladı dalgalar
yağmur tenhada yakaladıklarını
ıslatıyordu sahipsiz katarları
dağdaki mağaraları doldurmuştu kanunsuzlar

giydikleri gülünç gece elbiselerinden
maliyecilerin iz sürdüğü
löpçüler… vergi kayıpçıları
şu taşra kenti lağımcıları

Ajanokrasi ve Rusya'yı şirketler üzerinden okumak

2023 dergisi, sayı 178

Bugün Rusya’yla ilgili çok şey konuşabiliriz. Ama öncelikle bir tanım yapmamız ve Rusya’yı enerjiyle tanımlamamız gerek. Rusya dünyada önde gelen diğer ülkelerden farklı olarak gücünü enerji gelirlerine borçludur. Devlet gelirlerinin %50’sinden fazlasını doğalgaz ve petrolden elde eden bir ülkedir. Bu çok önemli bir nokta… Çünkü Sovyetler yıkıldığı zaman büyük bir askeri güce sahipti. Ama ekonomisi iflas etmişti. Bugün askeri olarak ne kadar güçlü olursa olsun enerji gelirlerine bağımlılığı Rusya’nın yumuşak karnıdır. Rusya’yı sıkıştıranlar bunu kullanırlar mı, tartışılır. Bir tanım yaptık ve buradan bakarsak Rusya demek Gazprom, Rosneft, Lukoil ve Transneft demek... Bunlar arasında ön planda Gazprom var. Doğalgazın Volkswagen’i, yani dünyada bir numarası… Volkswagen’i özellikle söyledim çünkü Tayfun Er’in “tesadüf zorunluluğun görünüş biçimlerinden birisidir” sözünü önemsiyorum. Dünya doğalgaz üretiminin %12’sini yapan bir şirketten bahsediyoruz. 2014 yılında 444 milyar metreküp doğalgaz üreten Gazprom’un 23 trilyon metreküp rezervi olduğu tahmin ediliyor. Bunun yanı sıra 35,3 milyon ton petrol üretimi yaptılar. 

Uluslararası bankacılık üzerine senaryolar

Diplomatic Observer, Nisan 2015

2009 yapımı “The International” isimli bir film var. Bu filmdeki banka bir suç örgütü ve 200 milyon dolar karşılığında füze takip sistemi satın alıyor. Akıllı bir gazeteci bu haberin peşine düşüyor ve öldürülüyor.“Savaşın asıl kıymeti yol açtığı borçlardır” ve “bankacılığın asıl amacı ülkelerin, insanların, hepimizin borca köle olmasıdır” mesajlarını veren filmdeki bankanın ismi IBBC. Bu isim para aklama, silah ve uyuşturucu ticareti yapılmasına aracılık ettiği için 1991’de kapanmadan önce sahip olduğu varlıklar bakımından dünyanın yedinci büyük bankası olan BCCI’ya gönderme yapıyordu. Filmin Türk karakteri Ahmet Sunay füzeler İran ve Suriye'ye satılırken füzelerin karşı savunma sistemini İsrail hükümetine satıyordu. Gerçek banka BCCI’ın Türkiye ile pek alakası olmamışken filmde Türkiye ön plandaydı ve IBBC’nin başkanı Türkiye’de öldürülmüştü. "The International" ile ilgili aklıma takılan şey işte bu...

“Rüyadan İmparatorluğa Osmanlı” kitabına not

Timaş yayınlarından çıkan Caroline Finkel'in “Rüyadan İmparatorluğa Osmanlı / Osmanlı İmparatorluğu'nun Öyküsü - 1300-1923” adlı çalışması Osmanlı tarihini bütünüyle anlatmaya girişen bir eserdir. Bir takım eksikliklerin olması, bazı şeylerin yabancı bir yazarın gözünden kaçması gayet normaldir. 

5. baskısını okuduğum kitabın 153. sayfasındaki "III. Murad'ın atalarından çok daha fazla zaman geçirdiği hareme paralel olan bir de erkek gözdeleri dünyası vardı. Bunlar arasında Hoca Sadeddin Efendi, mali işlerine bakan Kara Üveys Çelebi ve ruhani danışmanı Halveti şeyhi Şüca bulunuyordu" ifadeleri kastı aşan ifadelerdir. III. Murad'ın erkek gözdesi olduğuna dair herhangi bir tarihi kayıt yoktur.

20. sayfada I. Bayezid’in Sırbistan despotu Lazareviç'in kızkardeşi Olivera ile evlenmesi zikredilmiş; devamında Karamanoğlu Alaeddin Ali Bey'in I. Bayezıd'ın kızkardeşiyle evlenmesinden bahsedilerek buna yorum yapılmış: "Gelinin ailesinin ikincil olduğu düşünüldüğünden, Osmanlılar kızlarını Hıristiyanlara değil, yalnız diğer Müslüman beylere verirlerdi". Burada doğru bir yorum yapılamamıştır. İslam hukukuna göre Müslüman erkek Hıristiyan veya Musevi bir kadınla evlenebilir ancak Müslüman bir kadının Hıristiyan veya Musevi’yle evlenmesi haramdır.

Ukrayna’daki sonuç Rusya’nın Avrasya derinliğini de tayin edecek

odsta.org, 7 Mart 2014

Rusya’nın Batı'ya karşı aldığı pozisyonun son on yılda giderek güçlendiğini görüyoruz. Rusya’nın İran ve Suriye gibi bölge ülkeleri ile ilişkilerini bu bağlamda okumak gerekir. Rusya dış politikasının temel elementi enerjidir. Rusya enerji üzerinden oyun kuruyor. Örneğin Litvanya, Rus gazına %100 oranında bağımlıyken Gazprom, Vilnius yönetimine Avrupa ortalamasının %30–35 üzerinde cezalandırıcı gaz fiyatları uyguladı Litvanya Cumhurbaşkanı Grybauskaite'yi yıpratmaya çalıştı. Türkiye’nin Rusya ile 36 milyar dolarlık bir ticaret hacminin en önemli bölümü de Türkiye’nin doğalgaz ithalatı. Bundan ötürü Türkiye’deki enerji ihaleleri Rusya’da dikkatli bir şekilde takip ediliyor. Türkiye geçtiğimiz yıl ithal ettiği 51 milyar metreküp doğalgazın 30 milyar metreküpünü Rusya’dan, 9,6 milyar metreküpünü İran’dan ve 6,6 milyar metreküpünü Azerbaycan’dan almış. Türkmen gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması Türkiye açısından çok önemli olmasına rağmen yıllardır bu konuda ilerleme sağlanamadı.